بابُل

در استان سرسبز مازندران ، شهری زیبا در باختر شهر«ساری» (که کلانشهر آن استان است) داریم بنام «بابُل» که آب و هوای دلچسبی دارد.

این شهر را تا سال ۱۳۱۱ «بار فروش» و در زمانی دورتر «مامطیر» می گفتند. هر یک از این نامها ریشه و انگیزه یی دارد.

«بابُل» نام خود را از رودخانه «بابُل رود» که از باختر شهر می گذرد گرفته است. و واژۀ «بابُل» در آغاز «باوُل Bavol»  بود که نام چوب درختی است که در جنگل های پیرامون این رودخانه و این شهر می روید . نام بابُل از سال ۱۳۱۱ خورشیدی بر روی این شهر گذارده شد. پیش از آن، از نیمۀ دوم سدۀ هشتم(آغاز سدۀ نهم کوچی ماهشیدی تا ۱۳۱۱ خورشیدی) « بار فروش» می گفتند .

زیرا با ماندگاری « سید قوام الدین مَرعشی» که او را «میر بزرگ» می نامیدند، در این شهر ، چون گروهی چشمگیر از پیرامون این شهر به درون می آمدند ، و کانون رفت و آمد درویشان و پیروان سید قوام الدین شد، و کار و پیشه فراوانی در آنجا روایی یافت ، نام این شهر را «بار فروش» گذاردند.

از دوران های دورتر یعنی پیش از اینکه نام آن به بار فروش دگرگون شود. همانگونه که در بالا آمد آن را «مامطیر Mamatir » می گفتند. برخی گفته اند هنگامی که «حسن پسر علی » در زمان فرمانروایی عمر، همراه با «مالک اشتر نخعی» برای سرکوب مردم ایران به این شهر آمد ، آب و هوای آن را بسیار دلپذیر یافت و با دیدن آبگیر ها و مرغان زیبا و شکوفه های دل انگیز ، گفت: «طیبت ماء و طیّر» [آب و پرنده] نام این شهر شد!. ولی این باور بسیار سُست است، به دید نویسنده نوشتۀ «اردشیر بزرگمهر» در «تاریخ تبرستان» ریشۀ واژه «مامطیر» یا «ممطیر» برآمده از واژۀ «مه میترا  Meh-Mitra» به چم: [میترای بزرگ] است که به شیوۀ تازیان آن را مامطیر گفتند و نوشتند .

«اردشیر بزرگمهر» بر این باور است که از این دگرگونی ها در واژه های پارسی به تازی، آنهم در دویست سال آغازین که تازیان بر ایران چیره شدند، به فراوانی در گفتار و نوشتار ایرانیان دیده و شنیده می شود.

او می نویسد: «…. شهر «بابُل» امروزی شهری بوده پاک و مقدس در نزدیکی دریا و به انگیزۀ ماندگاری «میترای بزرگ» (درآنجا) بومیان آن را «مه میترا» یا «جایگاه میترای بزرگ » می نامیدند  و این نام در دورۀ اسلامی بزبان تازی «مامیترا» گردید…»با نگرش به آنچه که آمد ، نخستین نام این شهر « مه میترا» بوده سپس به شیوه تازیان «مامطیرا»، «مامطیر» و « ممطیر» گفته شد.

آنگاه در سالهای میان ۱۰۶۴ و ۱۰۶۰( یعنی در سالهای پایانی صفویان و آغاز دوران افشاریان چنانکه آمد به «بار فروش» دگرگون شد، و سر انجام در سال 1311خورشیدی «بابُل» گفته شد که هنوز هم به همین نام خوانده می شود .

در اینجا یادآوری این نکته نیز شایسته است که شهری بندری در ۵۸ کیلومتری شمال باختری «بابُل» جای دارد که «بابُلسر» نامیده می شود که در آنجا « بابل رود» به دریای مازندران می ریزد. 

«بابلسر» را در گذشته «مشهد سر » می گفتند ، که بندری بسیار پر رفت و آمد بود ولی با ساخته شدن بندر شاه( بندر ترکمن پیشین و بندر خمینی امروز !) این بندر روایی خود را از دست داد  و امروز تنها برای گردشگری و جهان گردی از آن سود برده می شود . 

                                                                ( دکتر ناصر انقطاع- در ژرفای واژه ها- بخش سوم)